Không phải chỉ có ba lớp. Trên khối đất này có ít nhất sáu cách chia vùng đang cùng chạy, và mỗi lớp là một tấm bản đồ đầy đủ của cả nước chứ không phải một mảnh bổ sung cho tấm khác. Chúng chồng lên nhau, cắt nhau, và không tấm nào là tấm chính.
Đếm ra cho rõ là việc đáng làm, vì phần lớn hiểu lầm về nơi này bắt nguồn từ chỗ hai người đang đọc hai tấm khác nhau mà tưởng đang đọc chung một tấm.
Lớp thứ nhất: dạng đất
Lớp này chia theo độ cao và theo dạng bề mặt. Bức tường núi ở một mặt, những đồng bằng bồi rất rộng trải dưới chân nó, những vùng cao nguyên cổ có nền đá cứng, và các dải đất hẹp chạy dọc bờ biển.
Đây là lớp bền nhất và cũng là lớp giải thích được nhiều thứ nhất, vì nó quyết định nước chảy đi đâu, mưa rơi ở chỗ nào, và chỗ nào dễ xây đường. Nhiều lớp khác thực chất là hệ quả của lớp này, nhưng không trùng với nó.
Lớp thứ hai: nước chảy về đâu
Chia theo lưu vực là chia theo câu hỏi giọt nước ở chỗ này cuối cùng ra biển ở đâu. Ranh giới của lớp này nằm trên các đường sống đất, thường không phải chỗ người ta nghĩ.
Lớp lưu vực lệch rõ so với lớp dạng đất: một lưu vực lớn có thể bắt đầu ở vùng núi rất cao, chảy qua đồng bằng bồi, rồi kết thúc ở một vùng cửa sông — ba dạng đất trong cùng một lưu vực. Ngược lại, hai chỗ cùng nằm trên một đồng bằng có thể thuộc hai lưu vực khác nhau và vì thế có hai mùa nước khác nhau.
Lớp thứ ba: nhịp mưa
Mưa ở đây không rơi đều quanh năm mà đến thành mùa, và mùa ấy tới vào những thời điểm khác nhau tuỳ chỗ. Lớp này chia nước thành những vùng có lịch mưa riêng.
Nó lệch với cả hai lớp trên. Hai chỗ cùng dạng đất có thể có lịch mưa lệch nhau vì nằm ở hai phía của một dãy núi; hai chỗ cùng lưu vực có thể nhận mưa vào hai lúc khác nhau vì lưu vực quá dài. Đây là lớp mà chuyên mục về gió mùa sẽ đọc kỹ.
Lớp thứ tư: cái gì mọc được
Thảm thực vật là kết quả của ba lớp trên cộng lại, nhưng nó không phải là phép cộng đơn giản nên nó tự thành một lớp riêng. Cùng lượng mưa mà nền đất khác nhau thì cây mọc khác nhau; cùng nền đất mà mưa dồn hay mưa rải thì cũng khác.
Lớp này đáng kể vì nó là lớp mà mắt thường nhìn thấy đầu tiên. Đi một quãng dài và thấy màu đất, màu lá đổi, thường là đang bước qua ranh của lớp này chứ chưa chắc đã bước qua ranh của lớp nào khác.
Lớp thứ năm: mạng lưới đi lại
Lớp này chia nước theo chỗ nào nối được với chỗ nào trong bao lâu. Nó là lớp duy nhất trong sáu lớp có thể đổi trong một khoảng thời gian ngắn — một tuyến mới rút ngắn một quãng và cả một vùng đổi vị trí tương đối với phần còn lại.
Vì đổi được, nó cũng là lớp mà mô tả cũ dễ lạc hậu nhất. Một câu như "chỗ đó xa" luôn là phát biểu theo lớp này, và luôn nên đọc kèm thời điểm.
Lớp thứ sáu: ranh giới quản lý
Đây là lớp do con người vẽ, và là lớp duy nhất mà một điểm thuộc về đâu là chuyện có câu trả lời dứt khoát chứ không phải chuyện chuyển tiếp dần.
Trang này chỉ mô tả tính chất đó và không đi xa hơn. Ranh giới ấy được vẽ ra sao, vì sao, và ảnh hưởng gì tới một việc cụ thể — đó là câu hỏi cho cơ quan có thẩm quyền sở tại, và cho luật sư nếu có hậu quả pháp lý.
Vì sao sáu lớp không gộp được thành một
Có thể nghĩ rằng chỉ cần vẽ một tấm bản đồ tổng hợp là xong. Nhưng gộp lại thì phải chọn: chỗ nào hai lớp lệch nhau, tấm tổng hợp buộc phải theo một lớp và bỏ lớp kia.
Mà chính những chỗ lệch ấy mới là chỗ đáng biết. Một tấm tổng hợp làm phẳng chúng đi sẽ mượt hơn để nhìn nhưng nghèo hơn để dùng. Giữ sáu tấm riêng rồi chồng lên nhau khi cần là cách giữ được thông tin.
Chỗ nhiều lớp cùng cắt nhau thì có gì đặc biệt
Nơi nhiều ranh giới chồng gần nhau thường là nơi mọi thứ dày đặc hơn hẳn: đất đổi dạng, nước đổi hướng, mưa đổi lịch, và vì thế cách sống cũng đổi trong một quãng ngắn.
Ngược lại, giữa một đồng bằng rộng thì đi rất xa mới gặp một ranh giới nào. Mật độ ranh giới trên đường đi là một cách đo độ đa dạng của một quãng đường, và nó giải thích vì sao có những chặng ngắn mà thấy nhiều thay đổi hơn những chặng dài.
Đếm lớp là một thói quen dùng được ở mọi chuyên mục
Phép đếm này không chỉ dùng cho bản đồ. Gặp bất cứ thứ gì ở đây, câu hỏi hữu ích thường là: cái này có mấy lớp đang cùng chạy?
Một mạng lưới đi lại có mấy lớp phương tiện cùng phục vụ? Một thành phố có mấy lớp thời gian cùng nằm trên một mặt bằng? Một cái lịch có mấy lớp mốc cùng tồn tại? Trả lời được câu ấy thường cho hiểu biết nhanh hơn là tìm một câu mô tả tổng quát.
Cái gì không phải là một lớp
Không phải cách phân loại nào cũng thành lớp. Một cách chia chỉ đáng gọi là lớp khi nó phủ được cả nước và khi ranh giới của nó có thể chỉ ra được trên mặt đất.
Những cách chia dựa trên nhận định về con người thì không thoả điều kiện ấy, và trang này không dùng. Mọi phần liên quan tới đời sống chung sẽ chỉ được mô tả ở mức hậu cần — lịch, giờ giấc, cách dùng không gian — chứ không thành một lớp phân vùng.
Có bao nhiêu lớp phân vùng cùng chạy trên khối đất này?
Ít nhất sáu: dạng đất, lưu vực, nhịp mưa, thảm thực vật, mạng lưới đi lại và ranh giới quản lý; mỗi lớp là một tấm bản đồ đầy đủ của cả nước chứ không phải một mảnh bổ sung.
Vì sao không gộp các lớp thành một tấm bản đồ duy nhất?
Vì chỗ nào hai lớp lệch nhau thì tấm tổng hợp buộc phải chọn một lớp và bỏ lớp kia, mà chính những chỗ lệch ấy mới là chỗ đáng biết nhất.
Lớp nào dễ làm mô tả cũ trở nên lạc hậu nhất?
Lớp mạng lưới đi lại, vì nó có thể đổi trong khoảng thời gian ngắn — một tuyến mới làm cả một vùng đổi vị trí tương đối, nên mọi câu như "chỗ đó xa" đều nên đọc kèm thời điểm.
Cách chia nào không được coi là một lớp?
Cách chia không phủ được cả nước hoặc không chỉ ra được ranh giới trên mặt đất; riêng những cách chia dựa trên nhận định về con người thì trang này không dùng, và đời sống chung chỉ được mô tả ở mức hậu cần.
